یکی از تخصص های دندان پزشکی، ارتودنسی دندان است که متناسب با موقعیت و وضعیت های مختلف دندان، فشار فک و عملکرد مفصل فک سرو کار دارد. متخصصان ارتودنسی ناهماهنگی های دندان و فک را تشخیص داده و آن ها از طریق راه های مختلف ارتودنسی کنترل و درمان می کنند. در خیلی از مواقع درمان های دندان از طریق ارتودنسی فقط از سن نه سالگی به بعد شروع می شود، اما معاینه اولیه و تشخیص ناهماهنگ بودن دندان ها می تواند از همان سنین کم انجام شود ارتودنسی از دو بخش لغوی ارتو به معنای صاف کردن و دنسی به معنای دندان تشکیل شده است. ارتودنسی علم و تخصصی بسیار وسیع است که خیلی از درمان های دندانی که در حیطه ارتودنسی انجام می شود، به بهترین شکل صورت می گیرد و بیمار حیرت زده می شود. ارتودنسی اولین شاخه تخصصی در علم دندانپزشکی است و در جهان نیز یک تخصص مهم بشمار می رود. قدمت و مقبولیت ارتودنسی نشان می دهد که از زمان های گذشته تا کنون، طرح لبخند، زیبایی و سطوح دندان ها، نظم و ترتیب آن ها و … همواره دغدغه انسان ها بوده است.

 

انواع ارتودنسی کدامند؟

به‌صورت کلی درمان ارتودنسی با روش‌های مختلفی انجام می‌شود. اولین دسته‌بندی برای انواع ارتودنسی، دسته‌بندی بر اساس نوع مشکل است. اگر مشکل از دندان‌ها باشد، ارتودنسی دندان انجام خواهد‌شد. برای مثال ممکن است ارتودنسی برای تمام دندان‌ها یا تنها برای برخی دندان‌ها انجام شود. اما در مواردی که مشکل از فک و است، ارتودنسی فک انجام می‌شود که ارتودنسی فک پایین، ارتودنسی فک بالا و پایین از انواع آن است.

دسته‌بندی دیگر مربوط به انواع ارتودنسی متحرک و ثابت است. خود این روش‌ها هم به انواع متعدد دیگری تقسیم‌بندی می‌شوند. در این روش‌ها از ابزارها و تکنیک‌های متفاوتی استفاده می‌شود. برای مثال ارتودنسی نامرئی یا ارتودنسی شیشه‌ای از جمله این تکنیک‌هاست که در آنها از براکت‌های مخصوصی استفاده می‌شود.

 

رایج‌ترین روش‌های ارتودنسی شامل موارد زیر می‌شود:

 

ارتودنسی متحرک

یکی از روش‌های ortodonci، ارتودنسی متحرک است. در این متد ارتودنسی فرد قادر است دستگاه ortodonci را از دهان خارج کرده و دوباره در محل خود قرار دهد. برای مثال به هنگام غذا خوردن، مسواک زدن و استفاده از نخ دندان می‌تواند آن را خارج کرده و بعد از تمام شدن کارش، آن را بر سر جای خود قرار دهد.

این روش اغلب برای کودکان زیر ۱۲سال و در دوره دندان‌های شیری یا شیری-دائمی به کار می‌رود. ortodonci متحرک در طی تحصیلات دوره دندانپزشکی عمومی، به پزشکان آموزش داده میشود و اغلب برای افرادی استفاده می‌شود که ناهنجاری مختصری دارند. دوره درمان ارتودنسی متحرک ۶ماه تا یک سال می‌باشد.

 

ارتودنسی ثابت

دستگاه ortodonci ثابت، محکم به دندان‌ها متصل شده و فرد توان خارج کردن آن را ندارد. در این روش درمانی، دندان‌ها با سیم و کش‌های مخصوص به محل مناسب خود کشیده می‌شوند. این متد، یکی از پیچیده ترین و تخصصی ترین دوره‌های آموزش ارتودنسی است که حتما باید توسط یک پزشک متخصص و ماهر انجام شود.

در صورتی که متاسفانه بعضی دندانپزشکان عمومی بدون طی کردن دوره‌های تخصصی اقدام به ارتودنسی ثابت برای بیماران می‌کنند که امکان دارد صدمات جبران ناپذیری به بیمار وارد کند و عوارضی مانند خوردگی استخوان و تحلیل ریشه به همراه داشته باشد. این شیوه درمانی پس از سن ۱۲ سالگی و رویش کامل دندان‌های دائمی صورت می‌گیرد.

 

براکت معمولی

براکت فلزی همان براکت معمولی است که شامل نگین‌های براکت به تعداد دندان‌ها، سیم ارتودنسی، حلقه فلزی، حلقه کشی یا سیمی لیگاچور و گاهی اوقات حلقه‌های کشی الاستیک است. به هر دندان یک نگین براکت چسبیده می‌شود.

سپس سیم ارتودنسی به نگین‌های براکت وصل می‌شود و به این ترتیب از سطح جلوی همه دندان‌ها عبور می‌کند. این کار هم برای دندان‌های ردیف بالا و هم برای دندان‌های ردیف پایین صورت می‌گیرد.

 

سرامیکی

براکت‌های سرامیکی که در اصطلاح به آن‌ها براکت‌های بی رنگ، شفاف یا شیشه‌ای هم می‌گویند یکی از روش‌های ارتودنسی هستند که از مواد کامپوزیتی هم‌رنگ دندان تهیه می‌شوند. بیماران بزرگسال تمایل بیشتر به انتخاب این براکت‌ها دارند چون خیلی شبیه دندان بوده و حتی از فاصله یک متری هم روی دندان‌ها قابل تشخیص نیستند.

در این متد درمانی،از براکت‌های سرامیکی شیشه‌ای یا از براکت‌های کامپوزیتی به جای براکت‌های فلزی رایج استفاده می‌شود و بقیه مراحل و روش‌های درمانی هیچ تفاوتی با روش‌های معمول ندارد.

در این شیوه سیم ارتودنسی که از بین براکت‌های سرامیکی رد می‌شود ، مشاهده می‌شود و در صورت تمایل بیمار می‌توان از سیم‌های روکش دار سفید رنگ و هم‌رنگ دندان استفاده کند البته بعد از چند روز روکش سیم‌ها از بین می‌رود.

 

پشت دندانی

ارتودنسی پشت دندانی یا لینگوال یک روش درمان نامرتبی‌های دندان می‌باشد که در آن براکت، سیم و الاستیک در پشت دندان‌ها نصب می‌شود. گاهی ortodonci لینگوال به علت موقعیت‌شان براکت داخلی هم نامیده می‌شود.استفاده از ortodonci ثابت برای افرادی مناسب است که نامرتبی دندان‌های آن‌ها زیاد نیست و نمی‌خواهند براکت‌های ارتودنسی مشاهده شود.

از مزیت‌های این نوع اصلاح بی نظمی دندان می‌شود به برطرف کردن ناهنجاری‌های دندانی مانند تغییر ارتفاع و چرخش دندان ، از بین بردن فضای خالی بین دندان‌ها و… اشاره کرد. همینطور در ارتودنسی پشت دندانی، در صورتی که بیمار بهداشت دهان و دندان خود را رعایت نکند بیشتر تغییر رنگ پشت دندان بوده و قابل مشاهده نیست.

 

الاینر شفاف

از دیگر روش‌های اصلاح بی نظمی های دندان، ارتودنسی نامرئی یا اینویزالاین تکنولوژی نوین در درمان‌های اصلاح بی نظمی های دندان می‌باشد که به وسیله یک الاینر شفاف انجام می‌شود. این شیوه نوین در اصلاح بی نظمی های دندان سبب شده دیگر کسی به دلیل قابل مشاهده بودن دستگاه ارتودنسی از درمان منصرف نشود.

افراد بسیاری به علت نامرتبی دندان‌ها قصد ortodonci کردن دندان‌هایشان را دارند، ولی به علت مشکل ظاهری اصلاح بی نظمی های دندان سنتی یا سیمی منصرف خواهند شد، ولی امروزه با ortodonci نامرئی ضعف بزرگ درمان ortodonci رفع شده است.

در ortodonci شفاف به راحتی می‌توانید موقع صرف غذا ، الاینر خود را از دهان خارج کرده و بعد از میل فرمودن و نظافت دندان مجددا روی دندان‌هایتان قرار دهید.

 

ارتودنسی معمولی

ارتودنتیست معمولا برای بیشتر افرادی که در دندان و فک‌شان مشکل نامنظمی دارند، ارتودنسی معمولی یا ثابت را پیشنهاد می‌دهد. این روش امروزه هم بسیار استفاده می‌شود که به‌ صورت تقریبی می‌توان گفت نیمی از ارتودنسی‌ هایی که برای درمان افراد استفاده می‌شود، این روش است.

ارتودنتیست‌ها مهارت و تجربه لازم برای درمان نامنظمی‌های دندان‌ها را دارند اما هیچکدام از آن‌ها نمی‌توانند بدون استفاده از وسایل و تجهیزات مخصوص این کار، درمان را برروی بیمار انجام دهند. اندازه و سایز این تجهیزات بسته به اندازه محیط دندان فردی که میخواهد این درمان را انجام دهد دارد.

 

افرادی که نیازمند ارتودنسی دندان هستند

افرادی به ارتودنسی نیاز دارند که دندان های نامرتب و روی هم رفته ای داشته باشند یا حتی زاویه فک پایین شان بصورت درست نباشد. یکی از مواردی که مردم می­توانند با آن درگیر باشند، کراس بایت است. کراس بایت به مشکلی گویند که وقتی شما دهان خود را می­بندید، دندان­های بالایی پشت دندان­های پایینی قرار می­گیرد. شایع ­ترین مشکلی که مددجویان بخاطر آن به دندان­پزشکی برای ارتودنسی دندان مراجعه می­کنند، شلوغی دندان­ها یا به عبارتی تراکم زیاد دندان­ها است. اگر بخواهیم به زبان ساده این مورد را خدمت شما توضیح دهیم باید بگوییم که منظور از شلوغی دندان، کمبود فضای دهان برای قرارگیری دندان است. این موضوعات تنها گوشه‌ای از مشکلات افرادی است که نیازمند ارتودنسی هستند. اما باید بدانید که تشخیص نهایی در نیاز به داشتن و یا نداشتن دندان‌های شما به ارتودنسی را متخصص انجام می‌دهد.


درمان با ارتودنسی چگونه است؟

انواع مختلفی از ابزار ارتودنسی وجود دارد. ارتودنسی متحرک و ثابت که هر دو به تغییر وضعیت دندان ها و فکین کمک می کنند. دستگاه ارتودنسی به آرامی فشاری بر دندان ها و فک وارد می کند که به مرور زمان تغییر دلخواه را ایجاد می نماید. شدت بدشکلی دندان ها و سن و خصوصیات فیزیولوژیک بیمار مشخص می کند که کدام نوع ارتودنسی برای درمان انتخاب شود. این متخصص ارتودنسی است که در هر مرحله با معاینه وضعیت بیمار روش درمان با ارتودنسی را تعیین و اجرا می کند.

ارتودنسی یکی از تخصص های دندانپزشکی است که به منظور مرتب کردن و ردیف کردن دندانها و هماهنگ نمودن فک ها به کار برده می شود. از اصلی ترین وظایف ارتودنسی، تشخیص، پیشگیری و درمان ناهنجاری های دندانی فکی است. این عمل می تواند توسط درمانهای ثابت یا متحرک ، ارتودنسی با براکت های هم رنگ دندان (سرامیکی) (کامپوزیتی)، یا توسط ارتودنسی نامرئی توسط سیستم لینگوال (قرار دادن براکت ها در پشت دندانها) یا ارتودنسی نامرئی با پلاک شفاف (Invisalign) و غیره انجام شود. ارتودنسی ثابت می تواند توسط روش های Straight ،Edgewise ،Roth یا دیمون و غیره انجام شود. در ضمن می توان از تکنیک های جدید مانند مینی اسکرو Mini Screw در درمان ناهنجاریها کمک گرفت.


بهترین زمان برای ارتودنسی دندان چه سنی است؟

باوری که بین مردم جا افتاده و رایج است، حکایت از این دارد که باید در سن کم ارتودنسی دندان گذاشته شود. باید در ابتدا عرض کنیم که مهم­ترین کار این است که، هر زمانی که شما به مشکلی که دارید پی می­برید به دندان­پزشک مراجعه کنید. اما اگر بخواهیم به صورت کلی راجع به سن درمان صحبت کنیم بهترین سن برای نتیجه گیری زودتر از هفت الی هشت سال است تا قبل از سن بلوغ، ینی حدود هجده سالگی. لازم است که عرض کنیم این بدین معنی نیست که ortodonci برای افراد با سن بالاتر پاسخگو نیست. این درمان می­تواند مشکل شما را رفع کند اما به زمان بیشتری نیاز دارد.


مدت زمان انجام ارتودنسی

به‌ طور میانگین می‌توان گفت مدت زمان انجام و نتیجه گیری اصلاح بی نظمی های دندان حدود ۲ سال می‌باشد. این میزان برای هر فرد متفاوت است و ممکن است چند سال دیرتر یا زودتر زمان درمان آن طی شود. این تشخیص نهایی باید توسط دندانپزشک انجام شود و هر بیمار باید هر ۴ تا ۶ هفته به پزشک متخصص خود مراجعه کرده تا دندان‌های آن به‌ صورت کلی چک شود. در ابتدا می‌خواهیم بگوییم که چه عواملی بر طول زمان ارتودنسی تاثیرگذار است.

  1. سن فرد بیمار
  2. شدت میزان نامنظمی دندان‌ها و یا فک همکاری‌کردن بیمار با ارتودنتیست
  3. خود شرایط بیولوژیکی
  4. درآوردن یا در نیاوردن دندان‌ها

قبل از انجام ارتودنسی چه کارهایی انجام دهیم؟

در این خصوص باید این را بدانید که، با نصب وسایل ارتودنسی بر روی دندان ها، خصوصا ارتودنسی ثابت، تجمع باکتری و مواد غذایی دور براکت ها بیشتر می شود.

این امر می تواند زمینه را برای ایجاد پوسیدگی دندان ها و با التهاب لثه فراهم کند. از اینرو توصیه می گردد که قبل از شروع درمان ارتودنسی، تمامی دندان های پوسیده ترمیم (Restore) گردند و در صورت نیاز جرم گیری (Scaling) برای بیمار انجام شود.

این کار سبب می شود که تعداد باکتری های پوسیدگی زا و یا عامل ایجاد التهاب لثه در دهان کاهش یابد یا به تبع آن احتمال ایجاد پوسیدگی دندانی و یا التهاب لثه در طی درمان ارتودنسی کاهش یابد.


بعد از انجام ارتودنسی چه کارهایی انجام دهیم؟

  1. به یاد داشته باشید زمانی که در دوره انجام درمان ارتودنسی هستید برای مراقبت بیشتر مسواکی که استفاده می کنید زبر نباشد.
  2. به یاد داشته باشید که پس از هر وعده غذایی به صورت مرتب و هر بار حداقل 3 دقیقه مسواک کنید.
  3. زمانی که مسواک می زنید دقت نمائید که روی تک تک دندان ها و فواصل بین آن ها و روی وسایل ارتودنسی دندان نیز مسواک شود.